اتصالات و لوله‌ پنوماتیک

لوله و اتصالات پنوماتیک اجزای اصلی سیستم‌های هوای فشرده هستند که در صنایع مختلف برای انتقال و کنترل جریان هوا استفاده می‌شوند. این لوله‌ها معمولاً از مواد مقاوم و انعطاف‌پذیر ساخته می‌شوند تا بتوانند فشار هوای فشرده را تحمل کرده و جریان هوا را به طور موثر بین اجزای سیستم منتقل کنند.

اتصالات پنوماتیک، شامل قطعات مختلفی مانند فیتینگ‌ها و مهره‌ها هستند که برای متصل کردن لوله‌ها، شلنگ‌ها و دیگر اجزای سیستم به‌کار می‌روند. این اتصالات به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که بتوانند هوای فشرده را از یک قسمت به قسمت دیگر منتقل کنند بدون اینکه دچار نشتی شوند یا فشار کاهش یابد.

سیستم‌های پنوماتیک معمولاً در دستگاه‌های خودکار، ماشین‌آلات صنعتی، ابزارهای بادی و بسیاری از فرآیندهای دیگر به کار می‌روند و از مزایای آن‌ها می‌توان به قدرت و سرعت بالا، هزینه‌ پایین نگهداری و نیاز به فضای کم اشاره کرد.

فهرست مطالب

  1. مجموعه پنومات: تأمین‌کننده برتر لوله‌ها و اتصالات پنوماتیکی
  2. لوله‌ها و اتصالات پنوماتیکی: انتقال هوای فشرده
  3. راهنمای خرید لوله پنوماتیک (صفر تا صد)
    1. ۱. ساختار و ویژگی‌های شیلنگ پنوماتیک
    2. ۲. جریان هوای موردنیاز و تأثیر آن بر اندازه شیلنگ
    3. ۳. فشار کاری شیلنگ
    4. ۴. جنس شیلنگ و تأثیر آن بر عملکرد
    5. ۵. مقاومت در برابر شرایط محیطی
    6. ۶. عوامل مکانیکی و استهلاک شیلنگ
    7. ۷. رنگ و تأثیر آن در کاربرد
    8. ۸. تأثیر دما بر عملکرد شیلنگ
    9. ۹. اتصالات متناسب با شیلنگ
  4. ویژگی‌ فنی و کاربردی شیلنگ‌های پنوماتیک
  5. اندازه شیلنگ پنوماتیک
  6. اتصالات پنوماتیک
  7. خطرات عدم کارکرد درست اتصالات پنوماتیک
  8. نری و مادگی در اتصالات پنوماتیک
  9. 1.انواع اتصالات پنوماتیک بر اساس نوع کارکرد
    1. الف) اتصالات یک سر دنده و یک سر شیلنگ
    2. ب) اتصالات دو سر شیلنگ
    3. پ) اتصالات کنترل جریان در سیستم‌های پنوماتیکی
    4. ت) اتصالات قطع‌کننده در سیستم‌های پنوماتیکی
    5. ث) اتصالات یک‌طرفه (Check Valve Fittings)
  10. 2.انواع اتصالات پنوماتیک بر اساس شکل ظاهری
    1. 4.اتصالات سه طرفه با مصارف خاص (شبیه Y):
    2. 5.اتصال چهارطرفه:
  11. سایز و استانداردهای اتصالات پنوماتیک
  12. مفهوم حروف U و W در رزوه‌های اتصالات پنوماتیک
  13. تفاوت طراحی رزوه‌های NPT و ISO 7/1
    1. ۱. استاندارد NPT (National Pipe Tapered)
    2. ۲. استاندارد ISO 7/1 (British Standard Pipe – BSP)
    3. تفاوت‌های کلیدی بین NPT و ISO 7/1 در یک نگاه
  14. مشخصات و کاربرد اتصالات پنوماتیک متریک (ISO)
    1. ۱. سایز M4
    2. ۲. سایز M5
    3. ۳. سایز M6
    4. ۴. سایز M7
    5. ۵. سایز M8
  15. آخرین مقالات

مجموعه پنومات: تأمین‌کننده برتر لوله‌ها و اتصالات پنوماتیکی

مجموعه پنومات با سال‌ها تجربه در زمینه تأمین لوله‌ها و اتصالات پنوماتیکی، به شما این امکان را می‌دهد که بهترین لوله‌ها و اتصالات پنوماتیک را از معتبرترین برندهای جهانی با قیمت‌های مناسب تهیه کنید. تیم ما با تکیه بر دانش فنی و تجربه تخصصی، نیازهای مختلف صنایع را شناسایی کرده و مجموعه‌ای گسترده از لوله‌ها، شیلنگ‌ها، اتصالات مستقیم، مهره‌ای، زانو و سایر قطعات مرتبط را در اختیار مهندسان، صنعتگران و تولیدکنندگان قرار می‌دهد.

ما نه‌تنها لوله‌ها و اتصالات پنوماتیک، بلکه تمام تجهیزات و قطعات ضروری برای سیستم‌های پنوماتیکی را ارائه می‌کنیم. هدف ما این است که قطعاتی با کیفیت بالا، عملکرد قابل اعتماد و قیمت رقابتی به شما ارائه دهیم تا کسب‌وکارها بتوانند بدون هیچ دغدغه‌ای، بهترین تجهیزات را برای سیستم‌های خود انتخاب کنند.

با انتخاب مجموعه پنومات، شما از مشاوره تخصصی، ارسال سریع و پشتیبانی فنی حرفه‌ای بهره‌مند خواهید شد. برای اطلاعات بیشتر یا ثبت سفارش، حتماً با ما تماس بگیرید.

لوله‌ها و اتصالات پنوماتیکی: انتقال هوای فشرده

لوله‌ها و اتصالات پنوماتیکی بخش‌های اساسی در سیستم‌های پنوماتیک هستند که برای انتقال هوای فشرده و انرژی از یک بخش به بخش دیگر در تجهیزات مختلف استفاده می‌شوند. به عبارت ساده‌تر، این قطعات وظیفه دارند که جریان هوای فشرده را از کمپرسور یا مخزن به اجزای دیگر سیستم منتقل کنند.

لوله‌های پنوماتیک معمولاً از مواد مقاوم و سبک ساخته می‌شوند تا بتوانند فشار زیادی را تحمل کنند و در عین حال از زنگ‌زدگی یا آسیب‌دیدگی در برابر شرایط محیطی مختلف محافظت شوند. این لوله‌ها می‌توانند از جنس پلاستیک، آلومینیوم یا فولاد ضدزنگ باشند و معمولاً برای انتقال هوای فشرده از یک نقطه به نقطه دیگر در سیستم‌های تولیدی و صنعتی استفاده می‌شوند.

اتصالات پنوماتیکی هم همانطور که از اسمشان پیداست، قطعاتی هستند که برای اتصال لوله‌ها و شلنگ‌ها به یکدیگر یا به دستگاه‌ها و تجهیزات دیگر به کار می‌روند. این اتصالات انواع مختلفی دارند، مثل اتصالات مستقیم، زانو، مهره‌ای و سه‌راهی که هرکدام بسته به شرایط و نوع سیستم مورد استفاده قرار می‌گیرند. این اتصالات باید طوری طراحی شوند که در برابر فشار بالا مقاوم بوده و از نشتی یا خرابی جلوگیری کنند.

به‌طور کلی، لوله‌ها و اتصالات پنوماتیکی اگر به‌درستی انتخاب و نصب شوند، عملکرد سیستم را بهبود می‌دهند و عمر طولانی‌تری برای آن به همراه دارند. انتخاب درست این قطعات برای کارکرد بهینه و بدون مشکل سیستم‌های پنوماتیکی بسیار مهم است.

راهنمای خرید لوله پنوماتیک (صفر تا صد)

در بازار انواع متنوعی از شیلنگ‌ها و لوله‌های پنوماتیک وجود دارد، اما انتخاب گزینه مناسب به بررسی دقیق چندین فاکتور مهم بستگی دارد. مهندسان باید براساس نیازهای هر کاربرد، ویژگی‌های کلیدی مانند جنس، قطر، مقاومت و فشار کاری را در نظر بگیرند. همچنین در مواردی که تردیدی درباره سازگاری محصول وجود دارد، مشورت با متخصصان توصیه می‌شود.

۱. ساختار و ویژگی‌های شیلنگ پنوماتیک

برخی از شیلنگ‌ها برای افزایش استحکام داخلی، با الیاف نساجی تقویت می‌شوند. به‌طور کلی، این شیلنگ‌ها از یک لایه داخلی، یک یا چند لایه بافته‌شده برای تقویت، و یک روکش محافظ خارجی تشکیل شده‌اند.

۲. جریان هوای موردنیاز و تأثیر آن بر اندازه شیلنگ

مقدار جریان عبوری از شیلنگ، تأثیر مستقیمی بر اندازه و قطر داخلی آن دارد. اگر قطر داخلی بیش‌ازحد کوچک باشد، باعث کاهش فشار و عملکرد نامطلوب سیستم می‌شود، درحالی‌که قطر بیش‌ازحد بزرگ، وزن و هزینه را افزایش می‌دهد. بنابراین، انتخاب قطر مناسب، یکی از مهم‌ترین عوامل در کارایی سیستم است.

۳. فشار کاری شیلنگ

شیلنگ‌ها باید در محدوده‌ای کمتر از حداکثر فشار نامی خود استفاده شوند. فشار ترکیدگی که توسط تولیدکنندگان اعلام می‌شود، در شرایط آزمایشگاهی اندازه‌گیری شده و نباید مستقیماً به‌عنوان فشار کاری در نظر گرفته شود.

۴. جنس شیلنگ و تأثیر آن بر عملکرد

تولیدکنندگان، شیلنگ‌های پنوماتیکی را از مواد مختلفی مانند پلی‌اورتان، نایلون و PVC طراحی می‌کنند. این مواد بسته به کاربرد، مقاومت‌های متفاوتی در برابر فشار، حرارت و مواد شیمیایی دارند.

۵. مقاومت در برابر شرایط محیطی

شیلنگ‌های پنوماتیک ممکن است در معرض نور خورشید، مواد شیمیایی، آلاینده‌های هوا و دمای بالا قرار بگیرند که می‌تواند عمر مفید آن‌ها را کاهش دهد. انتخاب شیلنگی که در برابر شرایط محیطی مقاوم باشد، برای حفظ عملکرد طولانی‌مدت ضروری است.

۶. عوامل مکانیکی و استهلاک شیلنگ

شیلنگ‌ها در برابر عواملی مانند خمیدگی بیش‌ازحد، پیچ‌خوردگی، کشش و لرزش حساس هستند. عدم رعایت حداقل شعاع خم می‌تواند موجب ترک‌خوردگی و خرابی زودرس شود. بنابراین، توجه به انعطاف‌پذیری و مقاومت مکانیکی شیلنگ، عاملی کلیدی در افزایش طول عمر آن است.

۷. رنگ و تأثیر آن در کاربرد

شیلنگ‌های پنوماتیک در رنگ‌های متنوعی تولید می‌شوند و برخی از آن‌ها شفاف هستند. انتخاب رنگ مناسب می‌تواند به شناسایی سریع‌تر مسیرهای هوا و تشخیص بهتر مواد عبوری کمک کند.

۸. تأثیر دما بر عملکرد شیلنگ

دمای بالا یا پایین می‌تواند بر انعطاف‌پذیری، مقاومت و فشار کاری شیلنگ اثر بگذارد. در دماهای بالا، فشار کاری کاهش می‌یابد و در دماهای پایین، امکان شکنندگی بیشتر وجود دارد. بنابراین، شیلنگ باید در محدوده دمایی استاندارد خود استفاده شود.

۹. اتصالات متناسب با شیلنگ

انتخاب اتصالات مناسب از جنس پلاستیک، برنج یا فولاد ضدزنگ، تأثیر مستقیمی بر عملکرد سیستم پنوماتیک دارد. انواع اتصالات شامل مدل‌های شیاردار، چین‌دار و قابل استفاده مجدد هستند که بسته به نیاز سیستم، مورد استفاده قرار می‌گیرند.

با درنظرگرفتن این فاکتورها، می‌توان شیلنگ پنوماتیکی مناسب را انتخاب کرد تا علاوه بر کارایی مطلوب، از هزینه‌های اضافی و خرابی‌های زودرس جلوگیری شود.

ویژگی‌ فنی و کاربردی شیلنگ‌های پنوماتیک

شیلنگ‌های پنوماتیک در بسیاری از کاربردها مورد استفاده قرار می‌گیرند و در برخی موارد، برای افزایش انعطاف‌پذیری، به شکل سیم‌پیچ‌های فنری طراحی می‌شوند. این طراحی باعث می‌شود که شیلنگ در مواقع نیاز به‌راحتی باز و بسته شود و فضای کمتری اشغال کند.

ابعاد سیم‌پیچ، ضخامت دیواره، جنس مواد و قطر شیلنگ، همگی در میزان انعطاف‌پذیری و خاصیت جمع‌شوندگی آن تأثیر دارند. معمولاً شیلنگ‌هایی با سیم‌پیچ‌های کوچک‌تر، قابلیت جمع‌شدن بیشتری نسبت به نمونه‌های بزرگ‌تر دارند.

در برخی کاربردهای خاص، شیلنگ‌هایی با ویژگی‌های سفارشی تولید می‌شوند تا نیازهای ویژه‌ای را برآورده کنند. برخی از این ویژگی‌ها شامل موارد زیر هستند:

  • مقاومت بالا در برابر فشار و ضربه
  • مقاومت در برابر سایش و خوردگی
  • سازگاری با مواد شیمیایی خاص
  • مقاومت در برابر حرارت و شعله
  • مقاومت در برابر پاشش جوش و جرقه‌های الکتریکی
  • هدایت الکتریکی یا خاصیت عایق بودن

علاوه بر این، شیلنگ‌های مورد استفاده در صنایع مختلف باید مطابق با استانداردهای معتبری مانند FDA، DoT، UL و ISO تولید شوند تا ایمنی و کارایی لازم را داشته باشند.

اندازه شیلنگ پنوماتیک

شیلنگ‌های پنوماتیک در اندازه‌های مختلفی هم به صورت متریک و هم اینچی تولید می‌شوند. سایزهای متریک معمولاً از 3 میلیمتر تا 16 میلیمتر برای شیلنگ‌های پلی‌آمید و پلی‌اورتان هستند. همچنین، سایزهای اینچی از ⅛ تا ½ برای شیلنگ‌های پلی‌اتیلن کاربرد دارند. شیلنگ‌های پلی‌اتیلن نیز در اندازه‌های 4 تا 14 میلیمتر و ⅛ تا ½ اینچ تولید می‌شوند. این اعداد به قطر خارجی شیلنگ اشاره دارند. اما در شیلنگ‌های لاستیکی، قطر داخلی اهمیت بیشتری دارد و اتصالات به طور معمول بر اساس قطر داخلی که می‌تواند به میلیمتر یا اینچ باشد، انتخاب می‌شوند. این اندازه‌ها در واقع به ضخامت شیلنگ و تناسب آن با نیازهای مختلف سیستم‌ها اشاره دارند.

اتصالات پنوماتیک

قبل از این که وارد جزئیات و کاربردهای اتصالات پنوماتیک شویم، بهتر است یک تصویر کلی از سیستم پنوماتیک داشته باشیم.

سیستم پنوماتیک نوعی سیستم مکانیکی است که به جای استفاده از روغن و نیروهای مکانیکی، از گاز یا هوای فشرده برای انتقال نیرو و حرکت دستگاه‌ها بهره می‌برد. این سیستم‌ها معمولاً از چندین قطعه مختلف تشکیل می‌شوند که هریک نقش مهمی ایفا می‌کند.

کمپرسور هوا به نوعی قلب سیستم پنوماتیک است که هوای فشرده را تولید کرده و به سایر بخش‌ها می‌فرستد. در یک سیستم پنوماتیک، قطعات اصلی عبارتند از:

  • کمپرسور هوا
  • شیلنگ
  • لوله
  • اتصالات پنوماتیک

اتصالات پنوماتیک (Pneumatic Fittings) برای وصل کردن دو قطعه مختلف در سیستم‌های پنوماتیکی استفاده می‌شوند. اهمیت این اتصالات در سیستم‌های پنوماتیک بسیار بالاست؛ چرا که اگر اتصال درست برقرار نشود، ممکن است آسیب‌های زیادی به کل سیستم وارد شود.

اگرچه اتصالات پنوماتیک در مقایسه با دیگر اجزای سیستم بادی قیمت کمتری دارند، اما در صورتی که کیفیت آن‌ها پایین باشد یا اتصال به درستی انجام نشود، می‌تواند مشکلات و هزینه‌های زیادی به دنبال داشته باشد. بنابراین، باید در انتخاب و نصب آن‌ها دقت لازم را داشته باشیم.

خطرات عدم کارکرد درست اتصالات پنوماتیک

عدم کارکرد درست اتصالات پنوماتیک می‌تواند خطرات جدی به همراه داشته باشد. اتصالات پنوماتیک انواع مختلفی از نظر نوع کارکرد و شکل هندسی دارند و معمولاً ابعاد این اتصالات کوچک‌تر و ظریف‌تر از اتصالات هیدرولیکی و مکانیکی است.

فشار وارد بر این نوع اتصالات باید همیشه در حد مجاز قرار گیرد. طبق استانداردهای بین‌المللی، حداکثر فشار مجاز برای یک اتصال بادی می‌تواند 10 بار (Bar) باشد. در صورتی که فشار از این حد بیشتر شود، ممکن است مشکلات جدی ایجاد شود.

یکی از خطرات عمده، زمانی است که اتصال بادی به طور ناگهانی جدا می‌شود. در این صورت، چون در سیستم هوای فشرده وجود دارد، امکان انفجار سیستم به شدت افزایش می‌یابد و می‌تواند برای اپراتور یا کاربر سیستم تهدیدی جدی ایجاد کند.

استفاده از سیستم‌های پنوماتیک در واحدهای صنعتی مشابه راه رفتن روی لبه تیغ است؛ چرا که اگر حتی یکی از اتصالات به درستی نصب نشده باشد، این احتمال وجود دارد که خطرات زیادی برای کاربران ایجاد شود. بنابراین، نصب صحیح و استاندارد این اتصالات و نظارت دقیق بر عملکرد آن‌ها امری حیاتی است.

نری و مادگی در اتصالات پنوماتیک

در اتصالات پنوماتیک، وقتی از اصطلاحاتی مثل "نری" (Male) و "مادگی" (Female) صحبت می‌کنیم، منظور به نوع اتصال و نحوه‌ی وصل شدن قطعات به هم هست. در واقع، یک لوله یا شیلنگ باید وارد یک اتصال خاص بشه تا ارتباط درست بین قطعات برقرار بشه. برای مثال، همونطور که در شارژر موبایل دو شاخه رو نری و پریز برق رو مادگی می‌گیم، در اتصالات پنوماتیک هم قطعات به همین صورت طراحی می‌شن.

مهم‌ترین نکته اینجاست که سایز، نوع رزوه و مهره‌ها در انتخاب اتصال پنوماتیکی خیلی تأثیرگذار هستن. اگر این موارد دقیق انتخاب نشن، ممکنه که اتصال درست انجام نشه و مشکلاتی به وجود بیاد.

1.انواع اتصالات پنوماتیک بر اساس نوع کارکرد

اتصالات پنوماتیک بر اساس نوع کارکرد و کاربرد به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌شوند. هر یک از این اتصالات نقش مشخصی در سیستم‌های بادی ایفا می‌کنند و انتخاب صحیح آن‌ها تأثیر قابل‌توجهی بر عملکرد تجهیزات خواهد داشت.

از جمله مهم‌ترین انواع اتصالات پنوماتیکی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

الف) اتصالات یک سر دنده و یک سر شیلنگ

این نوع اتصالات برای ایجاد ارتباط مستقیم بین شیر یا کمپرسور با یک شیلنگ یا لوله مورد استفاده قرار می‌گیرند. در این حالت، هوای فشرده‌ای که داخل کمپرسور یا پشت شیر ذخیره شده است، از طریق این اتصال وارد شیلنگ یا لوله شده و به سیستم منتقل می‌شود.

یکی از نکات مهمی که هنگام خرید این اتصالات باید به آن توجه داشت، اندازه رزوه و شیلنگ است. این دو باید کاملاً با نری و مادگی اتصال همخوانی داشته باشند تا عملکرد سیستم دچار مشکل نشود.

 

ب) اتصالات دو سر شیلنگ

در این نوع اتصالات، هر دو سر قطعه به شیلنگ متصل می‌شود و برخلاف مدل‌های یک سر دنده، هیچ ارتباط مستقیمی با کمپرسور یا شیر ندارد. همان‌طور که از نام این اتصال مشخص است، وظیفه اصلی آن ایجاد ارتباط بین دو شیلنگ در سیستم‌های پنوماتیکی است.

این اتصالات معمولاً زمانی استفاده می‌شوند که طول شیلنگ کافی نباشد و نیاز به افزایش آن باشد. علاوه بر این، در برخی موارد برای تغییر سایز شیلنگ هم به کار می‌روند؛ مثلاً با استفاده از یک اتصال، می‌توان یک شیلنگ با قطر ۶ میلی‌متر را به شیلنگی با قطر ۴ میلی‌متر متصل کرد تا سرعت و فشار هوای ورودی تنظیم شود.

 

پ) اتصالات کنترل جریان در سیستم‌های پنوماتیکی

اتصالات کنترل جریان یکی از اجزای کلیدی در سیستم‌های پنوماتیکی محسوب می‌شوند، زیرا نقش مهمی در تنظیم فشار و جریان هوای فشرده دارند. عملکرد صحیح این اتصالات تأثیر مستقیمی بر کارایی کل سیستم خواهد داشت.

برای مثال، سرعت حرکت یک جک پنوماتیک که با هوای فشرده کار می‌کند، کاملاً وابسته به میزان جریان ورودی هوا است. این اتصالات عملکردی مشابه شیر آب دارند و وظیفه‌ی تنظیم سرعت ورود و خروج هوا را بر عهده دارند.

برخی از مدل‌های کنترل جریان به‌صورت ترکیبی طراحی می‌شوند، مانند اتصال دو سر شیلنگ دار که همراه با یک فلو کنترل استفاده می‌شود. این ترکیب باعث می‌شود که علاوه بر برقراری ارتباط بین دو شیلنگ، میزان جریان هوا نیز کنترل شود و در نتیجه، بهره‌وری سیستم افزایش یابد.

 

ت) اتصالات قطع‌کننده در سیستم‌های پنوماتیکی

اتصالات قطع‌کننده از جمله تجهیزاتی هستند که معمولاً به‌صورت هوشمند طراحی شده و همراه با سنسورهای فشار و حجم هوا به کار می‌روند. این سنسورها میزان فشار داخل سیستم را اندازه‌گیری کرده و در صورتی که فشار از حد مجاز فراتر برود، با ارسال یک سیگنال به اتصال قطع‌کننده، مسیر جریان هوا را مسدود می‌کنند.

به دلیل هزینه‌ی بالای این نوع اتصالات، معمولاً در سیستم‌های کنترل منطق پنوماتیکی مورد استفاده قرار می‌گیرند، جایی که دقت و ایمنی عملکرد سیستم از اهمیت بالایی برخوردار است.

 

ث) اتصالات یک‌طرفه (Check Valve Fittings)

اتصالات یک‌طرفه یا چک ولو (Check Valve) نقش حیاتی در کنترل جهت جریان هوای فشرده در سیستم‌های پنوماتیکی دارند. این اتصالات تنها اجازه عبور هوا در یک جهت را می‌دهند و از بازگشت جریان به مسیر اولیه جلوگیری می‌کنند.

در یک سیستم پنوماتیکی، بازگشت هوای خروجی به خط لوله‌ی ورودی می‌تواند باعث ایجاد فشار معکوس، کاهش کارایی تجهیزات و حتی آسیب به اجزای سیستم شود. برای جلوگیری از این مشکلات، چک ولوها به گونه‌ای طراحی شده‌اند که تنها امکان حرکت جریان از نقطه A به B را فراهم کنند، در حالی که مسیر بازگشت از B به A کاملاً مسدود است.

این نوع اتصالات معمولاً دارای یک فنر داخلی و دیسک یا پیستون هستند که با فشار هوای ورودی باز شده و در صورت کاهش فشار یا برگشت جریان، بلافاصله بسته می‌شوند. بسته به نوع طراحی و کاربرد، چک ولوها می‌توانند در سیستم‌های پنوماتیکی با فشارها و دبی‌های مختلف به‌کار گرفته شوند.

 

 

ج) اتصالات کوپلینگ (Coupling)

اتصالات کوپلینگ در سیستم‌های پنوماتیکی، به‌ویژه در کاربردهایی که نیاز به اتصال و جداسازی سریع و موقت بین اجزای مختلف سیستم وجود دارد، کاربرد فراوانی دارند. این نوع اتصالات به‌طور عمده برای ایجاد اتصال‌های سریع بین لوله‌ها، شیلنگ‌ها یا تجهیزات پنوماتیکی مورد استفاده قرار می‌گیرند و در بسیاری از سیستم‌ها مانند پمپ‌های گاز و مخازن CNG خودروها، به‌طور معمول دیده می‌شوند.

در سیستم‌های پنوماتیکی، کوپلینگ‌ها به‌عنوان اتصالات موقتی طراحی شده‌اند که به راحتی می‌توان آن‌ها را به هم متصل کرده یا از یکدیگر جدا کرد، بدون آنکه سیستم دچار افت فشار یا نشت هوا شود. این اتصالات معمولاً به‌گونه‌ای طراحی می‌شوند که یک مکانیزم قفل‌کننده داخلی داشته باشند که پس از اتصال، جریان هوای فشرده را برقرار کرده و در هنگام جداسازی، مسیر عبور هوا را مسدود کند.

یکی از ویژگی‌های مهم کوپلینگ‌های پنوماتیکی، ظرفیت آن‌ها در تحمل فشارهای مختلف و قابلیت عملکرد در شرایط دمایی و محیطی مختلف است. بسته به نوع طراحی، کوپلینگ‌ها می‌توانند فشارهایی از چند بار تا چند ده بار را تحمل کنند. این قابلیت، آن‌ها را به یک گزینه مطلوب برای سیستم‌های پنوماتیکی با نیاز به اتصال و جداسازی سریع تبدیل می‌کند.

 

 

2.انواع اتصالات پنوماتیک بر اساس شکل ظاهری

اتصالات پنوماتیکی بسته به نوع عملکرد و نحوه انتقال هوا به صورت‌های مختلف طراحی و ساخته می‌شوند. در این دسته‌بندی، اتصالات براساس شکل هندسی خود به پنج نوع اصلی تقسیم می‌شوند که هرکدام برای اهداف خاصی در سیستم‌های پنوماتیک استفاده می‌شوند. در اینجا به انواع مختلف اتصالات پنوماتیکی از نظر شکل ظاهری پرداخته‌ایم:

1.اتصال مستقیم

این نوع اتصال که به‌طور معمول به صورت خطی و مستقیم طراحی می‌شود، برای ایجاد یک مسیر عبور هوا بدون تغییر جهت یا انحراف مورد استفاده قرار می‌گیرد. این اتصال، جریان هوا را به‌طور مستقیم از یک بخش به بخش دیگر منتقل می‌کند و برای خطوط اصلی انتقال هوای فشرده به کار می‌رود.

2.اتصال 90 درجه (زانویی)

این نوع اتصال، همانطور که از نامش پیداست، جریان هوا را به زاویه 90 درجه تغییر می‌دهد. اتصال‌های 90 درجه به شکل حرف "L" طراحی شده و به‌طور معمول برای تغییر مسیر هوا در سیستم‌های پنوماتیکی استفاده می‌شوند. این اتصالات در جایی که نیاز به هدایت جریان هوا در جهت‌های مختلف است، کاربرد دارند.

 

3.اتصالات سه طرفه:

این اتصالات به شکل حرف "T" طراحی شده‌اند و برای هدایت جریان هوا به دو مسیر مختلف از یک ورودی مشترک به کار می‌روند. این نوع اتصال در مواقعی که نیاز به تقسیم جریان هوا به دو بخش مجزا یا ترکیب جریان‌های مختلف داریم، بسیار مفید است.

 

4.اتصالات سه طرفه با مصارف خاص (شبیه Y):

این اتصالات که به شکل "Y" انگلیسی طراحی می‌شوند، معمولاً در سیستم‌های خاص مانند خودروسازی، خطوط هوایی یا سایر صنایع حساس کاربرد دارند. طراحی خاص این اتصالات برای مدیریت دقیق جریان‌های مختلف هوا در سیستم‌های پیچیده ضروری است.

5.اتصال چهارطرفه:

این نوع اتصال دارای یک ورودی و سه خروجی است که امکان تقسیم و هدایت جریان هوا به سه بخش متفاوت را فراهم می‌کند. این نوع اتصال در سیستم‌های پیچیده‌تری استفاده می‌شود که نیاز به توزیع یا هدایت هوا به چندین بخش از سیستم دارند.

انتخاب دقیق نوع اتصال مناسب بر اساس شکل ظاهری آن می‌تواند تأثیر زیادی در عملکرد بهینه سیستم‌های پنوماتیکی داشته باشد و از مشکلات احتمالی در جریان هوا جلوگیری کند.

سایز و استانداردهای اتصالات پنوماتیک

انتخاب اتصالات مناسب در سیستم‌های پنوماتیکی، نقش کلیدی در حفظ راندمان و جلوگیری از نشتی هوا دارد. این اتصالات بر اساس استانداردهای مختلفی مانند NPT و ISO 7/1 طراحی می‌شوند و در ابعاد گوناگونی عرضه می‌گردند. در ادامه، مشخصات فنی هر سایز شامل اندازه اسمی دنده، نوع طراحی، قطر نامی دنده و گام دنده به‌صورت دقیق ارائه شده است تا امکان انتخاب بهینه برای هر کاربرد فراهم شود.

اندازه اسمی دنده نوع طراحی قطر نامی دنده (میلی‌متر) قطر نامی دنده (اینچ) پیچ دنده
1/16 اینچ ISO 7/1 7.72 0.304 28W
1/8 اینچ NPT 7.84 0.308 27U
1/8 اینچ ISO 7/1 10.18 0.401 28W
1/4 اینچ NPT 13.54 0.533 19U
1/4 اینچ ISO 7/1 13.16 0.518 18W
3/8 اینچ NPT 16.86 0.664 18U
3/8 اینچ ISO 7/1 16.26 0.640 19W
1/2 اینچ NPT 20.96 0.825 14U
1/2 اینچ ISO 7/1 20.76 0.817 14W
3/4 اینچ NPT 26.44 1.041 14U
3/4 اینچ ISO 7/1 26.16 1.030 14W
1 اینچ NPT 33.25 1.309 11.5U
1 اینچ ISO 7/1 33.15 1.305 11W
1 1/4 اینچ NPT 41.91 1.651 11.5U
1 1/4 اینچ ISO 7/1 41.91 1.651 11W
1 1/2 اینچ NPT 47.80 1.883 11.5U
1 1/2 اینچ ISO 7/1 47.80 1.883 11W
2 اینچ NPT 59.61 2.362 11.5U
2 اینچ ISO 7/1 59.61 2.362 11W

مفهوم حروف U و W در رزوه‌های اتصالات پنوماتیک

در سیستم‌های رزوه‌زنی اتصالات پنوماتیک، حروف U و W نشان‌دهنده استانداردهای مختلف رزوه‌زنی هستند که هرکدام در مناطق و صنایع خاصی کاربرد دارند.

حرف U به استاندارد Unified Thread Standard (UTS) اشاره دارد که بیشتر در آمریکا و کانادا رایج است. این نوع رزوه بر اساس استاندارد ANSI/ASME طراحی شده و به‌طور گسترده در صنایع مختلف ازجمله تأسیسات صنعتی، هیدرولیک و پنوماتیک مورد استفاده قرار می‌گیرد. این رزوه‌ها معمولاً در اندازه‌های اینچی تولید می‌شوند و دارای دقت بالایی در اتصال و آب‌بندی هستند.

حرف W معرف Whitworth Thread است که یک استاندارد رزوه‌زنی بریتانیایی محسوب می‌شود. این استاندارد در گذشته به‌طور گسترده در بریتانیا و برخی کشورهای اروپایی مورد استفاده قرار می‌گرفت و هنوز هم در برخی صنایع قدیمی و تجهیزات خاص کاربرد دارد. مهم‌ترین ویژگی رزوه‌های Whitworth، زاویه ۵۵ درجه‌ای دنده‌ها است که آن را از سایر استانداردها متمایز می‌کند.

به‌طور کلی، هنگام انتخاب و استفاده از اتصالات پنوماتیک، آگاهی از نوع رزوه‌زنی اهمیت بالایی دارد، زیرا ترکیب اشتباه استانداردهای U و W می‌تواند منجر به عدم تطابق، نشتی یا مشکلات مکانیکی در سیستم‌های تحت فشار شود.

تفاوت طراحی رزوه‌های NPT و ISO 7/1

رزوه‌های NPT و ISO 7/1 دو استاندارد رایج برای اتصالات لوله‌ای هستند که در سیستم‌های مختلف هیدرولیکی، پنوماتیکی و تأسیساتی مورد استفاده قرار می‌گیرند. تفاوت اصلی این دو استاندارد در زاویه دنده، نحوه آب‌بندی و منطقه کاربرد آن‌ها است.

۱. استاندارد NPT (National Pipe Tapered)

نوع استاندارد
این استاندارد آمریکایی توسط ANSI و ASTM تعریف شده و در آمریکای شمالی کاربرد گسترده‌ای دارد.

طراحی رزوه: دنده‌های NPT مخروطی (Tapered) هستند، یعنی قطر رزوه‌ها به تدریج در طول پیچ تغییر می‌کند.

زاویه رزوه: دنده‌های NPT با زاویه ۶۰ درجه طراحی شده‌اند.

آب‌بندی: اتصال NPT به دلیل طراحی مخروطی، با پیچ شدن به‌طور مکانیکی آب‌بندی می‌شود. با این حال، برای افزایش آب‌بندی و جلوگیری از نشتی معمولاً از نوار تفلون یا چسب‌های آب‌بندی استفاده می‌شود.

کاربرد: این نوع رزوه عمدتاً در صنایع نفت و گاز، هیدرولیک و سیستم‌های لوله‌کشی در آمریکای شمالی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

۲. استاندارد ISO 7/1 (British Standard Pipe – BSP)

نوع استاندارد: استاندارد ISO 7/1 که با نام BSP (British Standard Pipe) نیز شناخته می‌شود، یک استاندارد بین‌المللی است و عمدتاً در اروپا، آسیا و سایر نقاط جهان استفاده می‌شود.

طراحی رزوه: شامل دو نوع رزوه مختلف است:

  • BSPT: رزوه‌های مخروطی (Tapered) که عملکردی مشابه NPT دارند.
  • BSPP: رزوه‌های موازی (Parallel) که قطر آن‌ها در طول دنده ثابت می‌ماند.

زاویه رزوه: در رزوه‌های ISO 7/1، زاویه دنده‌ها ۵۵ درجه است که آن را از NPT متمایز می‌کند.

آب‌بندی:در رزوه‌های مخروطی BSPT، مانند NPT، آب‌بندی مکانیکی صورت می‌گیرد.

در رزوه‌های موازی BSPP، معمولاً نیاز به واشر، حلقه آب‌بندی (O-ring) یا اورینگ برای ایجاد مهر و موم وجود دارد.

کاربرد: این استاندارد در سیستم‌های لوله‌کشی صنعتی، تأسیسات، پنوماتیک و هیدرولیک در اروپا و آسیا مورد استفاده قرار می‌گیرد.

 

تفاوت‌های کلیدی بین NPT و ISO 7/1 در یک نگاه

ویژگی NPT ISO 7/1 (BSP)
زاویه رزوه ۶۰ درجه ۵۵ درجه
نوع رزوه مخروطی (Tapered) مخروطی (BSPT) یا موازی (BSPP)
آب‌بندی مکانیکی (با نوار تفلون برای بهبود آب‌بندی) مکانیکی (BSPT) یا با واشر و O-ring (BSPP)
منطقه کاربرد آمریکای شمالی (ایالات متحده و کانادا) اروپا، آسیا و سایر نقاط جهان

 

اگر در پروژه‌ای با استانداردهای آمریکایی سروکار دارید، رزوه‌های NPT انتخاب مناسبی هستند. اما اگر در اروپا یا آسیا کار می‌کنید یا به اتصالات بین‌المللی و صنعتی نیاز دارید، استاندارد ISO 7/1 (BSP) گزینه رایج‌تری است. همچنین، هنگام انتخاب بین این دو، توجه به نحوه آب‌بندی و سازگاری قطعات ضروری است، زیرا تفاوت زاویه رزوه‌ها باعث عدم تطابق مکانیکی بین آن‌ها می‌شود.

مشخصات و کاربرد اتصالات پنوماتیک متریک (ISO)

اتصالات پنوماتیک متریک در سایزهای مختلفی تولید می‌شوند که هرکدام کاربرد خاص خود را در صنایع مختلف دارند. این اتصالات که با پیشوند M شناخته می‌شوند، بر اساس استاندارد ISO طراحی شده‌اند و در صنایع خودروسازی، دستگاه‌های صنعتی، و حتی وسایل الکترونیکی کوچک مورد استفاده قرار می‌گیرند. در ادامه، مشخصات و موارد استفاده از سایزهای M4، M5، M6، M7 و M8 را بررسی می‌کنیم.

۱. سایز M4

قطر نامی: ۴ میلی‌متر

گام رزوه استاندارد: ۰.۷ میلی‌متر

گام رزوه ریز (در صورت وجود): ۰.۵ میلی‌متر

کاربرد: این سایز بیشتر در وسایل الکترونیکی، تجهیزات حساس، و قطعات مکانیکی کوچک استفاده می‌شود. در مواردی که دقت بالا و وزن کم اهمیت دارد، M4 گزینه‌ی مناسبی است.

۲. سایز M5

قطر نامی: ۵ میلی‌متر

گام رزوه استاندارد: ۰.۸ میلی‌متر

گام رزوه ریز (در صورت وجود): ۰.۵ میلی‌متر

کاربرد: به دلیل استحکام و اندازه‌ی متعادل، این سایز در قطعات ماشین‌کاری، دستگاه‌های صنعتی، و صنایع کوچک و متوسط بسیار رایج است.

۳. سایز M6

قطر نامی: ۶ میلی‌متر

گام رزوه استاندارد: ۱.۰ میلی‌متر

گام رزوه ریز (در صورت وجود): ۰.۷۵ میلی‌متر

کاربرد: یکی از پرکاربردترین سایزها در خودروسازی، ساخت و ساز، و تولید ماشین‌آلات صنعتی است. این سایز تعادل خوبی بین استحکام و اندازه ایجاد می‌کند، به همین دلیل در بسیاری از پروژه‌های مکانیکی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

۴. سایز M7

قطر نامی: ۷ میلی‌متر

گام رزوه استاندارد: ۱.۰ میلی‌متر

گام رزوه ریز: معمولاً با گام استاندارد تولید می‌شود.

کاربرد: این سایز به اندازه‌ی سایر سایزها رایج نیست، اما در برخی کاربردهای خاص مکانیکی و خودروسازی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

۵. سایز M8

قطر نامی: ۸ میلی‌متر

گام رزوه استاندارد: ۱.۲۵ میلی‌متر

گام رزوه ریز (در صورت وجود): ۱.۰ میلی‌متر

کاربرد: در صنایع سنگین، ماشین‌آلات بزرگ، و سازه‌های مقاومتی استفاده می‌شود. این سایز به دلیل استحکام بالا، در شرایطی که نیاز به مقاومت زیاد در برابر فشار و تنش وجود دارد، گزینه‌ی ایده‌آلی محسوب می‌شود.

نکات تکمیلی

M نشان‌دهنده‌ی استاندارد متریک است.

گام رزوه به فاصله‌ی بین دنده‌های پیچ گفته می‌شود که در عملکرد و میزان درگیری اتصالات نقش مهمی دارد.

کاربردهای مختلف:

سایزهای کوچک (M4 و M5): برای دستگاه‌های الکترونیکی و قطعات کوچک

سایزهای متوسط (M6 و M7): برای خودروها، تجهیزات صنعتی و خانگی

سایزهای بزرگ (M8 و بالاتر): برای ماشین‌آلات سنگین و کاربردهای پرتنش

انتخاب سایز مناسب بستگی به نوع پروژه و میزان فشار وارد شده به اتصال دارد. برای کاربردهای حساس، سایزهای کوچک‌تر و برای مصارف صنعتی و سنگین، سایزهای بزرگ‌تر پیشنهاد می‌شوند.

آخرین مقالات

سوالات متداول: لوله و اتصالات پنوماتیک

1چرا افت فشار در سیستم‌های پنوماتیک اتفاق می‌افتد و چگونه می‌توان آن را کاهش داد؟
افت فشار معمولاً به دلیل لوله‌کشی نامناسب، نشتی هوا یا استفاده از لوله‌های با قطر ناکافی رخ می‌دهد. برای کاهش آن، باید قطر لوله‌ها را درست انتخاب کنید و از اتصالات با کیفیت بالا استفاده نمایید.
2چگونه می‌توان نشتی هوا در سیستم پنوماتیک را تشخیص داد و رفع کرد؟
نشتی هوا باعث کاهش فشار و افزایش مصرف انرژی می‌شود. برای تشخیص آن می‌توانید از مایع آب و صابون یا دستگاه‌های مخصوص استفاده کنید و برای رفع آن، اتصالات معیوب را تعویض یا از مواد آب‌بندی مناسب استفاده کنید.
3چه نوع لوله‌ای برای سیستم پنوماتیک مناسب است؟
انتخاب لوله به فشار کاری، دمای محیط و نوع سیال بستگی دارد. لوله‌های فلزی مثل فولاد برای فشار بالا و لوله‌های پلاستیکی مثل پلی‌اتیلن برای کاربردهای سبک مناسب هستند.
4چگونه می‌توان لوله‌های پنوماتیک را به درستی نصب کرد؟
نصب صحیح نیازمند انتخاب قطر مناسب، استفاده از اتصالات درست و جلوگیری از نشتی است. همچنین باید از خمیدگی‌های تند در لوله‌ها خودداری کنید تا جریان هوا مختل نشود.
5چه عواملی بر عملکرد اتصالات پنوماتیک تأثیر می‌گذارند؟
کیفیت ساخت، نوع مواد و نحوه نصب از عوامل کلیدی هستند. اتصالات با کیفیت و نصب اصولی از نشتی و افت فشار جلوگیری می‌کنند.
6چگونه می‌توان از آلودگی هوای فشرده در سیستم پنوماتیک جلوگیری کرد؟
آلودگی می‌تواند به قطعات آسیب بزند. استفاده از فیلترها، تنظیم‌کننده‌ها و روغن‌کاری‌کننده‌ها (FRLs) و نگهداری منظم سیستم راه‌حل این مشکل است.
7چه تفاوتی بین اتصالات پنوماتیک و هیدرولیک وجود دارد؟
اتصالات پنوماتیک برای هوای فشرده و فشار کمتر طراحی شده‌اند، در حالی که اتصالات هیدرولیک برای سیالات مایع با فشار بالا مناسب هستند.
8چه نوع اتصالاتی برای سیستم‌های پنوماتیک استفاده می‌شود؟
اتصالات پنوماتیک شامل انواع مستقیم، زانویی، T شکل و اتصالات سریع هستند که هر کدام برای کاربرد خاصی طراحی شده‌اند.
9چگونه می‌توان عمر مفید لوله‌ها و اتصالات پنوماتیک را افزایش داد؟
استفاده از محصولات با کیفیت، نگهداری منظم و جلوگیری از ورود آلودگی و رطوبت به سیستم، عمر مفید آنها را افزایش می‌دهد.